Zaszumiał las, gdy zgasły dymy wojny,
Lecz dla nich nie przyszedł czas spokojny.
Zamiast do domów, wrócili w podziemie,
By bronić wolność, wierni polskiej ziemi.
Wyklęci przez wroga, w bezimiennych dołach,
Z orłem w koronie, z nadzieją w oczach.
Choć szli na śmierć, jak kamienie przez Boga,
To wolna Polska była dla nich drogą.
Bez trumien, bez krzyży, po cichu grzebani,
Przez dziesięciolecia z pamięci wymazywani.
Dziś znowu wołają z leśnych głębin głosem,
Że mrok nie złamał ich z niezłomnym losem
75 rocznica morderstwa sądowego na Zygmuncie Szyndzielorzu
“ ŁUPASZKO “
Żołnierzu wyklętym - niezłomnym
Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszko”
(1910–1951) to major kawalerii Wojska Polskiego, legendarny dowódca 5.
Wileńskiej Brygady AK, walczący z okupantem niemieckim oraz sowieckim. Po II
wojnie kontynuował opór jako Żołnierz Wyklęty, aresztowany przez UB w 1948 r.,
zamordowany w 1951 r. w więzieniu mokotowskim, pochowany potajemnie na
„Łączce”.
Kluczowe informacje:
Wczesne lata i wojna: Urodzony w Stryju,
ukończył Szkołę Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. W 1939 r. walczył jako
rotmistrz 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich.
Konspiracja: Od 1940 r. w Wilnie działał
w konspiracji ZWZ-AK. W 1943 r. objął dowództwo 5. Wileńskiej Brygady AK,
znanej jako „Brygada Śmierci”, operującej na Wileńszczyźnie przeciw Niemcom i
Sowietom.
Powojenna walka: Po wojnie działał na
Białostocczyźnie i Pomorzu. Ze względu na beznadziejną sytuację, w 1947 r. rozwiązał
oddział i ukrywał się na Podhalu.
Śmierć i upamiętnienie: Aresztowany w
1948 r. przez UB, po ciężkim śledztwie skazany na karę śmierci. Rozstrzelany 8
lutego 1951 r. Szczątki odnaleziono w 2013 r., a w 2016 r. odbył się państwowy
pogrzeb na Powązkach Wojskowych.
"Łupaszko" jest symbolem niezłomnej
walki o niepodległość Polski, zwalczanym przez komunistyczną propagandę jako
"bandyta", co miało na celu deprecjację jego dokonań.
Wyrok śmierci na mjr. Zygmunta Szendzielarza
ps. „Łupaszka” wydał Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na sesji
wyjazdowej w dniu 2 listopada 1950 roku.
Kluczowe informacje o wyroku:
Skład sędziowski: Przewodniczącym składu
sędziowskiego, który wydał wyrok, był Mieczysław Widaj.
Wyrok: „Łupaszka” został skazany
na 18-krotną karę śmierci.
Proces: Był to proces pokazowy. Oprócz
Szendzielarza skazano również innych członków jego sztabu.
Wykonanie wyroku: Wyrok wykonano 8
lutego 1951 roku w więzieniu mokotowskim w Warszawie (strzał w tył głowy).
Rehabilitacja: W 1993 roku Wojskowy Sąd
Najwyższy w Warszawie unieważnił wyrok i oczyścił mjr. Szendzielarza z
zarzutów.
Mieczysław Widaj, który przewodniczył
składowi, był znanym stalinowskim sędzią, odpowiedzialnym za wyroki śmierci na
wielu żołnierzach niepodległościowego podziemia.